Do 31 stycznia i ani dnia dłużej. Polacy muszą to zgłosić albo narażą się na grzywnę

Historia budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego w Polsce jest ciekawym odzwierciedleniem przemian gospodarczych naszego kraju. W połowie XX wieku, podczas powojennej odbudowy, wykorzystywano przede wszystkim tradycyjne i łatwopalne materiały, takie jak strzecha czy gont. Prawdziwa rewolucja nastąpiła jednak w latach 70. XX wieku, w czasach tzw. epoki gierkowskiej, kiedy na masową skalę rozpoczęto industrializację procesów budowlanych.

 

Polskie budownictwo z przeszłości – jak wyglądało?

To właśnie w tym okresie na wielu polskich dachach pojawił się eternit – faliste płyty z cementu wzmacnianego włóknami azbestu. Był to materiał tani, trudnozapalny, odporny na działanie czynników atmosferycznych oraz stosunkowo łatwo dostępny w realiach gospodarki niedoboru, co czyniło go idealnym rozwiązaniem tamtych czasów. Szacuje się, że w szczytowym okresie wykorzystania azbestu pokrycia dachowe z tego materiału znajdowały się na znacznej części budynków na terenach wiejskich i rolniczych.

 

Nowoczesne standardy i problemy z azbestem

Obecnie budowa domów i innych obiektów w Polsce musi spełniać restrykcyjne normy dotyczące efektywności energetycznej oraz ochrony środowiska. Proces inwestycyjny jest znacznie bardziej skomplikowany, a dobór materiałów podlega ścisłej kontroli administracyjnej. Współczesne dachy powstają głównie z dachówki ceramicznej, blachodachówki oraz coraz częściej z wykorzystaniem paneli fotowoltaicznych.

Mimo trwających od lat działań zmierzających do usunięcia azbestu z przestrzeni publicznej, miliony ton tych szkodliwych płyt wciąż zalegają na dachach budynków w całym kraju. Stanowi to poważne wyzwanie logistyczne i finansowe. Transformacja ustrojowa oraz konieczność dostosowania polskich przepisów do norm unijnych definitywnie zakończyły jednak erę wykorzystywania azbestu w budownictwie.

 

Polacy nadal mają dachy z azbestem – jakie to niesie zagrożenie?

Azbest, w tym szczególnie popularny niegdyś eternit, ulega stopniowej degradacji pod wpływem czynników atmosferycznych – deszczu, mrozu i promieniowania UV. Z czasem płyty zaczynają się kruszyć, uwalniając mikroskopijne włókna, które są respirabilne, czyli mogą być wdychane i pozostawać w płucach przez długie lata. Początkowo nie wywołują one żadnych objawów, jednak po kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach mogą doprowadzić do ciężkich, często śmiertelnych chorób, takich jak azbestoza, rak płuc czy międzybłoniak opłucnej.

Z uwagi na te zagrożenia w 1997 roku w Polsce wprowadzono całkowity zakaz produkcji, importu i stosowania wyrobów zawierających azbest. Rozpoczęto wówczas proces stopniowego oczyszczania kraju z tego niebezpiecznego materiału.

Obowiązki związane z usuwaniem azbestu

Ze względów zdrowotnych i prawnych usuwanie eternitu musi być prowadzone przez wyspecjalizowane firmy dysponujące odpowiednim sprzętem ochronnym oraz uprawnieniami. Właściciele nieruchomości nie powinni samodzielnie ingerować w materiały azbestowe, ponieważ nieprawidłowe postępowanie z odpadami niebezpiecznymi może skutkować dotkliwymi karami finansowymi.

Firmy zajmujące się utylizacją zabezpieczają teren prac, demontują pokrycie, a następnie transportują odpady na specjalnie przystosowane składowiska. Funkcjonuje również rządowy Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032, którego celem jest całkowite usunięcie azbestu z polskiej przestrzeni. Kontrolę i monitoring prowadzonych działań ułatwia Baza Danych o Wyrobach i Odpadach Zawierających Azbest (BDZA), wypełniana na podstawie inwentaryzacji realizowanych przez lokalne samorządy.

 

31 stycznia to ważny termin – co należy zrobić?

Właściciele nieruchomości, na których znajdują się dachy pokryte wyrobami zawierającymi azbest, mają obowiązek corocznego dopełnienia procedur administracyjnych. Do 31 stycznia każdego roku należy przekazać właściwym organom gminy – wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, w zależności od położenia nieruchomości – informacje dotyczące ilości oraz stanu technicznego azbestu na dachu.

Obowiązek ten obejmuje zarówno budynki mieszkalne, jak i gospodarcze czy inwentarskie, niezależnie od tego, czy w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy zaszły jakiekolwiek zmiany w ich stanie. Niedopełnienie wymogu zgłoszenia może skutkować wezwaniem do uzupełnienia dokumentacji, a w skrajnych przypadkach również wysoką karą finansową.

Dominika Chybowska, dyrektor zespołu ds. ochrony środowiska w urzędzie miejskim w Opocznie, zaznacza, że „sama nieprzekazana deklaracja dotycząca inwentaryzacji wyrobów azbestowych może być podstawą do nałożenia grzywny sięgającej nawet 20 tys. zł”.

Na szczęście wiele samorządów umożliwia składanie wymaganych dokumentów w formie elektronicznej, co znacząco ułatwia wywiązanie się z obowiązku. Coroczne zgłoszenia pozwalają prowadzić dokładną ewidencję oraz ocenić skalę występowania azbestu na danym obszarze, co ma kluczowe znaczenie dla planowania dalszych działań związanych z jego usuwaniem.